Lối vào hạnh Bồ Tát-05. Chương 5: Chánh niệm, tỉnh giác

Lối vào hạnh Bồ Tát-05. Chương 5: Chánh niệm, tỉnh giác

Gìn giữ tâm ý

01. Ai giữ giới Bồ Tát
Phải giữ gìn tâm ý
Không kềm chế tâm ý
Thì không thể duy trì
Bất cứ giới luật nào.

02. Voi điên tuy gây hại
Nhưng không thể nào bằng
Con "voi tâm" phóng dật
Mang đến bao tai họa
Đọa ta vào địa ngục.

03. Luôn dùng thừng chánh niệm
Cột chặt "voi tâm" điên
Thì tai họa tan biến
Phước lành hiện đến liền.

04. Điều phục được tâm ý
Là điều phục tất cả
Sư tử, voi, gấu, rắn
Và tất cả kẻ thù
Cùng lính canh địa ngục
Quỷ Dạ xoa, La Sát
Đều bị trói tất cả.

05. Phật đã tuyên bố rằng
Hiểm họa và lo sợ
Với khổ đau vô tận
Đều do tâm phát sinh.

06. Hình cụ trong địa ngụ
Do ai tạo tác nên?
Nền sắt nóng hỏa ngục
Nữ nhân kia từ đâu?

07. Phật dạy rằng tất cả
Do ác tâm biến ra
Bởi thế trong ba cõi
Tâm mình đáng sợ nhất.

08. Nếu bố thí cao cả
09. Đạt được nhờ xóa nghèo
Chẳng lẽ Phật xưa kia
Không đạt hạnh bố thí
Vì thế gian vẫn nghèo?

10. Bởi vậy tâm bố thí
Cả tài sản, công đức
Là bố thí rốt ráo
Phát xuất từ nội tâm.

11. Lùa cá tôm đến đâu

Để khỏi bị săn giết?

Vĩnh viễn dứt ác tâm

Là thành tựu giới độ.

12. Sân si đầy thế gian

Làm sao hàng phục hết?

Hàng phục được tâm sân

Là hàng phục tất cả.

13. Làm sao đủ da thuộc

14. Để phủ kín địa cầu?

Nhưng chiếc dép da này

Sẽ bao trùm mặt đất.

Cũng vậy với ngoại cảnh

Tuy chưa làm chủ được

Nhưng làm chủ tâm mình

Có gì quí giá hơn?

15. Làm thiện bằng thân, miệng

Nhưng tâm lại tán loạn

Thì khó đạt phước đức

Không lên cõi Phạm Thiên

Trong khi chỉ một mình

Tâm thanh tịnh cũng đủ.

16. Phật dạy dù tụng niệm

Tu khổ hạnh lâu năm

Mà tâm cứ tán loạn

Thì cũng vô ích thôi.

17. Những người tìm hạnh phúc

Chạy trốn mọi khổ đau

Sẽ tiếp tục lạc lối

Nếu không hiểu cái tâm

Kỳ diệu chứa mọi pháp.

Chánh niệm và tỉnh giác

18. Bởi thế nên cẩn thận

Gìn giữ trọn tâm ý

Giữ giới tu luyện tâm

Đâu cần tu pháp khác.

19. Giữa đám đông hỗn loạn

Ta gìn giữ vết thương

Không để ai đụng đến;
Giữa cuộc đời hung ác

Ta phải giữ tâm mình

Như ta giữ vết thương.

20. Ta gìn giữ vết thương

Vì sợ người đụng đau

Sao ta không giữ gìn

Vết thương của tâm ta

Cho khỏi bị đè bẹp

Dưới chân núi địa ngục?

21. Nếu hành trì như vậy

Ta cứng rắn, tinh tấn

Dù ở giữa người ác

Hay ở giữa người lành.

22. Thà để mất lợi dưỡng

Mất tài sản, thanh danh

Mất thân xác, mạng sống

Quyết không để mất tâm.

23. Tôi chắp tay nguyện cầu

Cho những ai ước mong

Gìn giữ được tâm ý

Đều luôn luôn duy trì

Chánh niệm và tỉnh giác.

24. Người đau không đủ sức

Làm bất cứ việc gì

Cũng vậy, bất cứ ai

Thiếu chánh niệm, tỉnh giác

Sẽ không còn đủ sức

Để làm những việc lành.

25. Người tâm không chánh niệm

Không còn ghi trong trí

Lời giáo huấn tu hành

Như nước rỉ bình nứt.

26. Biết bao người thông thái

Sùng tín và tinh tấn

Những vì không chánh niệm

Nên phạm tội ô uế.

27. Tên giặc không chánh niệm

Luôn rình cướp tỉnh giác

Vét sạch phước tích lũy

Đưa người vào nẻo ác.

28. Ái dục như lũ giặc

Cướp gia tài phưới đức

Hủy hoại tâm chánh niệm

Phá đường đến cõi lành.

29. Tuyệt không để chánh niệm

Rời khỏi cửa tỉnh giác

Nếu nó đi lang thang

Phải gọi nó quay lại.

Nó phải nghĩ cảnh khổ

Trong ba cõi địa ngục

Để an trú chánh niệm.

30. Hạnh phúc thay những ai

Sống cạnh thầy đáng kính

Tuân theo lời giáo huấn

Để trao dồi chánh niệm.

31. "Chư Phật, chư Bồ Tát

32. Nhìn thấu suốt mọi điều

Ta đứng trước các ngài

Đâu dấu được điều chi".

Nếu có suy nghĩ ấy

Sẽ sinh lòng hổ thẹn

Và trong tâm luôn luôn

Có mặt của đức Phật.

33. Chánh niệm như lính canh

Trước cửa ngõ của tâm

Nhờ đó mà tỉnh giác

Mãi mãi có mặt.

34. Nếu ý xấu manh nha

Phải thấy ngay tai họa.

Vậy phải giữ chánh niệm

Như cây bám chặt đất.

35. Không bao giờ nên nhìn

Dáo dác và mông lung

Mắt thường nhìn thẳng xuống

Như trong lúc ngồi thiền.

36. Để cho mắt nghỉ ngơi

Thỉnh thoảng nhìn chân trời

Khi có người xuất hiện

Hãy nhìn thẳng chào hỏi.

37. Trên đường, nên đứng lại

Nhìn rõ khắp bốn phương

Lúc dừng nghỉ dưỡng sức

Hãy quan sát sau lưng.

38. Kiểm tra kỹ trước sau

Rồi nhận định hoàn cảnh

Tùy nhu cầu hành động

Mà tiến tới hay lui.

39. Trước khi ta hành động

40. Nên ý thức rõ rang

"Đây tư thế của thân"

Và trong khi hành động

Cũng luôn luôn quán xét

Tư thế của thân mình.

Cũng vậy, thường quán xét

Tâm ý như voi điên

Buộc vào trụ chánh niệm

Không cho nó chạy loạn.

41. Người tu tập thiền định

Luôn luôn giữ chánh niệm

Thường quán sát tự hỏi

Tâm ý mình ở đâu?

42. Lúc nguy, khi lễ lạc

Hoặc trong khi bố thí

Khó giữ được chánh niệm

Nên buông giới hạnh nhỏ.

43. Quyết định làm việc này

44. Không nên nghĩ việc khác

Tâm trí phải chuyên chú

Làm xong từng việc đã.

Được vậy việc mới thành

Nếu không, thì hai việc

Chẳng việc nào hoàn tất

Chánh niệm chẳng gia tăng.

45. Hãy quyết tâm từ bỏ

Xem kịch, nói chuyện phiếm

Hãy tinh tấn đoạn trừ

Tâm thanh đắm thứ ấy.

46. Hãy nhớ lời đức Phật

Từ bỏ việc vô nghĩa

Như bức cỏ, vẽ đường

Đập đất đá vỡ tan.

47. Trước khi muốn di chuyển

Hoặc trước khi nói năng

Phải kiểm soát tâm ý

Đưa nó vào chánh niệm.

48. Nếu ý khởi tham ái

Tâm manh nha nổi giận

Hãy tạm dừng nói, làm

Như cây đứng lặng yên.

49. Khi tâm ý lăng xăng

50. Ngạo mạn hoặc kiêu căng

Tự mãn hoặc thô bạo

Lém lĩnh hoặc lừa dối.

Tự khen và chê người

Nói những lời khinh bạc

Nói những lời gây gổ

Hãy như cây đứng yên.

51. Muốn lợi lộc, danh tiếng

Muốn sai sử người khác

Muốn được kẻ hầu hả

Hãy như cây đứng yên.

52. Khi muốn nói và làm

Khiến người mất lợi ích

Để mưu cầu lợi mình

Hãy như cây đứng yên.

53. Khi bồn chồn lười biếng

Nhát sợ, không biết thẹn

Nói vô nghĩa, thiên vị

Hãy như cây đứng yên.

54. Khi thấy tâm ô nhiễm

Lăng xăng việc vô nghĩa

Hãy dùng phép đối trị

Kiên trì an định tâm.

55. Không nên để phân tâm

56. Vì những việc tranh chấp

57. Hãy luôn đem an vui

Làm cho người hạnh phúc.

Với đức tin thâm sâu

Vững vàng và kiên quyết

Biết xấu, sợ nhân quả.

Đừng sinh tâm chán ghét

Kẻ ngược ngạo, ngu si

Nên mở lòng thương họ

Vì họ bị vô minh.

Vả lại tôi đã nguyện

Vì lợi mình lợi người

Tôi không nên phạm tội

Vậy phải luôn quán tưởng

Rằng tôi là vô ngã

Tôi là một ảo tưởng.

58. Nên luôn tư duy rằng

Nhiều kiếp mới thành người

Vậy phải giữ tâm sáng

Vững như núi Tu Di.

Thân

59. Hỡi này tâm ý ơi

Ngươi tự vệ ra sao

Khi kên kên háu đói

Mổ xẻ thi thể ngươi?

60. Sao ngươi xem thân này

Là bản ngã của ngươi?

Ngươi với nó khác nhau

Mất nó ăn nhằm gì!

61. Này tâm ý ngu si

Ngươi xem khúc gỗ sạch

Không phải là thân ngươi

Nên ngươi không bám víu

Sao lại bám bộ máy

Cấu tạo từ bẩn dơ?

62. Hãy dùng tâm quán tưởng

63. Tách da ra khỏi thịt

Dùng trí tuệ làm dao

Tách thịt rời khỏi xương.

Rồi chẻ tách xương ra

Phân tách tủy bên trong

Quan sát cho thật kỹ

Thực chất nó là gì?

64. Dẫu tìm tòi cẩn thận

Vẫn không thấy bản chất

Của bất cứ vật nào.

Tại sao còn tham luyến

Nâng niu tấm thân này?

65. Ngươi không thể nào ăn

Thân thể dơ bẩn này

Không uống máu ăn lòng

Vậy giữ nó làm chi?

66. Tốt nhất xem thân này

Là thức ăn quạ, cáo

Chỉ nên giữ thân này

Giúp ta làm việc thiện.

67. Dù ngươi bám giữ thân

Thần chết cũng không tha

Cướp lấy thẩy cho quạ

Ngươi làm gì được đây?

68. Khi tớ bỏ ra đi

69. Chủ không cho cơm áo

Thân này sẽ bỏ ngươi

Cung dưỡng nó làm gì?

Trả đủ lương cho nó

Chớ cho thêm quá mức

Ôi tâm của ta ơi!

Đối với thân của ngươi

Hãy xử sự như thế!

70. Hãy xem thân như thuyền

Dùng để chở chúng sinh

Đưa họ từ bờ khổ

Sang bên bờ giải thoát.

71. Hãy tự chủ thân tâm

Luôn lộ vẻ vui tươi

Đừng cau mày giận dữ

Hãy làm người bạn tốt,

Chân thành của chúng sinh.

72. Khi di dời ghế giường

Đừng gây tiếng động lớn

Mở cửa cũng nhẹ nhàng

Luôn tránh tiếng ồn ào.

73. Sếu, mèo và kẻ trộm

Hành động rất lặn lẽ

Để đạt được mục tiêu

Bồ Tát cũng nên thế.

74. Làm học trò tất cả

Cung kính nhận lời khuyên

Của bậc thầy hướng dẫn

Dù ta chẳng yêu cầu.

Nguyên tắc ứng xử

75. Ai khéo giảng chánh pháp

Ta nên ngõ lời khen

Ai làm phước làm lành

Ta vui mừng ca tụng.

76. Kín đáo khen người khác

Vì công đức của họ

Nghe người khác khen mình

Tự xét xứng đáng không?

77. Ai làm được việc gì

78. Mang lại nguồn hạnh phúc

Không thể mua bằng tiền

Thì ta hãy cùng vui

Với công đức kẻ ấy.

Làm vậy không gây hại

Đời sau được vui hơn

Nếu sinh lòng ganh tị

Ta sẽ gặt khổ đau

Đời sau càng khổ nữa.

79. Nói năng phải minh bạch

Dễ nghe, thấm tận tim

Phát xuất tại từ tâm

Nhu hòa và chính xác.

80. Hãy ngắm nhìn chúng sinh

Với lòng dạ từ bi

Và nghĩ rằng nhờ họ

Mà ta sẽ thành Phật.

81. Phước lớn được thành tựu

Nhờ tín tâm vững bền

Nhờ đối trị việc ác

Nhờ cúng ba ruộng phước.

82. Phát xuất tận đáy lòng

Ta thường làm việc thiện

Điều lành hãy tự làm

Không giao cho kẻ khác.

83. Bố thí và trì giới

Phải tăng tiến mỗi ngày

Đừng chê nhỏ, theo lớn

Nên thực hiện mọi hạnh.

84. Nhận thức được như vậy

Nên hiến mình làm thiện

Có thể phạm giới cấm

Vì lợi ích chúng sinh.

85. Chỉ ăn những gì cần

Chia sớt thức ăn uống

Cho những vị tu sĩ

Cho kẻ khổ, cô đơn

Cho người rơi xuống thấp

Bồ Tát cho tất cả

Trừ ba bộ quần áo.

86. Thân phục vụ chánh pháp

Nên không để tổn thương

Nhờ vậy mau thực hiện

Ước nguyện cứu chúng sinh.

87. Không hy sinh thân mạng

Cho kẻ thiếu từ bi

Bồ Tát chỉ xả thân

Vì mục đích tối thượng.

88. Không thuyết pháp cho người

Có thái độ bệnh hoạn

Đội mũ, không cung kính

Cầm gậy, cầm binh khí.

89. Không thuyết pháp cho người

Khác phái ở một mình

Không nói pháp thâm sâu

Cho kẻ thiếu thông minh

Nhưng cũng phải cung kính

Mọi pháp dù sâu cạn.

90. Không nên giảng Tiểu Thừa

Cho người đủ điều kiện

Lãnh hội pháp Đại Thừa

Không được thu hút người

Bằng cách giảng sai kinh

Và chú thuật Mật Giáo.

91. Không được nhổ nước bọt

Và vứt tăm xỉa răng

Bừa bãi nơi công cộng

Không được phép phóng uế

Lên đất đai canh tác

Và nguồn nước sạch trong.

92. Khi ăn chớ đầy miệng

Há miệng, nhai ra tiếng

Ngồi không đong đưa chân

Không xoa tay vào nhau.

93. Không đi xe, ngủ đêm

Chung với người khác phái

Hầu tránh sự hiềm ghét

Khiến người mất niềm tin.

94. Không nên dùng ngón tay

Chỉ đường hoặc ra lệnh

Mà phải tỏ lịch sự

Đưa nguyên bàn tay phải.

95. Không đưa tay vẫy gọi

Trừ khi gọi gấp rút

Búng ngón tay thành tiếng

Bằng không sẽ mất uy.

96. Hãy ngủ trong chánh niệm

Nằm đúng theo tư thế

Như khi Phật nhập diệt

Lúc tỉnh giấc, dậy liền.

97. Phật dạy vô số hạnh

Không thể nào kể hết

Pháp thanh lọc tâm này

Nên gắng thực hành ngay.

98. Ngày như đêm ba lần

Tụng niệm Kinh Ba Phần

Y theo tâm Bồ Đề

Giải trừ dần ác nghiệp.

99. Bất cứ hoàn cảnh nào

Do ta hoặc người tạo

Phải tinh tân thực hành

Những lời đức Phật dạy.

100. Bất cứ giáo pháp nào

Đưa đến sự giải thoát

Con Phật đều thực hành

Được vậy, sẽ gặt phước.

101. Bồ Tát làm mọi hạnh

Vì lợi ích chúng sinh

Trực tiếp hay gián tiếp

Và hồi hướng tất cả

Vì sự nghiệp giác ngộ.

102. Dù phải mất tính mạng

Bồ Tát không xa lìa

Các bậc thiện tri thức

Tinh thông nghĩa Đại Thừa.

Nguồn gốc giới luật

103. Để biết cách hầu thầy

Nên học những phép tắc

Trong truyện Cát Tường Sinh

Và thêm các kinh khác.

104. Nên đọc các tạng kinh

Có trình bày giới luật

Trước hết hãy tìm đọc

"Thánh xứ hư không tạng".

105. Kinh "Học xứ tập yếu"

Đã diễn rộng lý do

Vì sao phải tu hành

Vậy cần đọc bộ luận

"Chúng học xứ tập yếu".

106. Hoặc cũng nên tìm đọc

Nhất thiết kinh tập yếu:

Và cũng cần đọc kỹ

Song luận của Long Thọ.

107. Kinh luận trên ghi rõ

Điều cấm, điều nên theo

Tu đúng lời kinh dạy

Giữ lòng tin trên đời.

108. Định nghĩa của chánh niệm

Tóm gọn lại như sau:

Luôn quan sát thật kỹ

Trạng thái Thân và Tâm.

109. Tụng niệm để thực hành

Đọc suông không có ích

Nếu chỉ đọc toa thuốc

Làm sao trị bệnh lành?